PL - EN

Ważne informacje o zdrowiu rasy

Przyjmuje się, że psy rasy berneński pies pasterski to dość delikatne psy, które żyją krótko. Długość życia oraz podatność na choroby związane są nie tylko z predyspozycjami genetycznymi rasy, ale również zależą od bardzo wielu czynników środowiskowych, w tym stylu życia, warunków środowiskowych i żywienia. Jednak każdy nabywca berneńskiego psa pasterskiego powinien mieć świadomość, że psy dużych ras generalnie żyją krócej niż psy małych ras, choć istnieje duże zróżnicowanie: najdłużej żyjące rasy psów olbrzymich mogą żyć prawie tak długo, jak najdłużej żyjące psy ras miniaturowych.

Średnia - mediana- długość życia psa rasy berneński pies pasterski to, według różnych badań (*), około 7-9 lat, porównywalnie do bernardynów i bulmastifów.

Dla tej rasy literatura specjalistyczna wskazuje kilka chorób, które mogą być dziedziczone w różny sposób, lub też wynikają z określonych predyspozycji genetycznych (opisane poniżej). Praca badawcza dla rasy na podstawie psów zarejestrowanych w Szwajcarskim klubie rasy ("Średnia długość życia i przyczyny śmierci psów rasy berneński pies pasterski" - "Life expectancy and causes of death in Bernese mountain dogs in Switzerland - badanie opublikowane w 2016 r.) podaje, że średnia długość życia psa tej rasy to około 8-9 lat  (psy: 7,7, suki: 8,8). Choroby, które w tej rasie mogą być przyczyną przedwczesnej śmierci psów, to neoplazje (nowotwory, powyżej 40% psów zmarłych z powodu choroby) i w dalszej kolejności choroby zwyrodnieniowe stawów (około 4% populacji), choroby/zaburzenia neurologiczne i kręgosłupa (3%), choroby nerek (3%) oraz skręty żołądka (około 2%). Psy z nowotworami mają krótszy niż średni czas przeżycia, w porównaniu z psami z innymi zaburzeniami. Najkrótszą medianę przeżycia (6,8 roku) stwierdzono u psów z uszkodzeniem nerek.

Choroby, które w tej rasie spotykane są najczęściej (według bmdca) to niektóre postaci nowotworu, głównie chłoniak/chłoniakomięsak i histocytoza (ponad 40% populacji), dysplazja stawów łokciowych (powyżej 15% populacji), dysplazja stawów biodrowych (powyżej 10% populacji), choroby oczu (około 8%), niedoczynność tarczycy (około 7% populacji), mielopatia zwyrodnieniowa (około 2%). Ponadto u psów tej rasy, podobnie jak w innych rasach, mogą występować inne choroby. Na wiele z tych chorób dostępne są już testy genetyczne (dla tych, dla których znany jest sposób dziedziczenia), wiele z nich można wykluczyć na podstawie badań. W hodowli zaleca się dobieranie w pary psów w taki sposób, by ograniczyć ich występowanie u potomstwa.

* o oczekiwanej długości życia psów - badania w Europie: m. in: http://users.pullman.com/lostriver/longhome.htm

Dysplazja

W przypadku berneńskich psów pasterskich, podobnie jak w przypadku innych dużych ras, możemy mieć do czynienia z dysplazją stawu biodrowego lub stawu łokciowego.
W statystyce OFA (psy zbadane pod kątem dysplazji według procedur OFA) za lata 1974-2015 berneński pies pasterski jest na 50 miejscu pod względem częstotliwości występowania dysplazji biodrowej (na 177 ras) : na przebadanych ponad 20 tysięcy psów u około 14% populacji stawy biodrowe zostały ocenione jako A (całkowicie wolny od dysplazji - stawy doskonałe "excelllent") i u około 16 stawy ocenione jako mniej lub bardziej dysplatyczne (A2-E) (psy przebadane w okresie 2011-2015:  łącznie około 2 tysięcy psów, stawy A u około 18% psów, stawy A2-E u około 14% psów). Pod względem dysplazji łokciowej, w bazie OFA za ten sam okres, berneński pies pasterski zajmuje 8 pozycję pod względem obciążenia rasy tą chorobą: na 15 tysięcy zdiagnozowanych psów 72% było wolnych od dysplazji łokciowej, 18% miało lekką dysplazję  (ED I), 7% dysplazję średnią (ED II) i 3% dysplazję ciężką (ED III).

Panosteitis (młodzieńcze zapalenie kości)

Młodzieńcze zapalenie kości (inne nazwy: enostoza, eozynofilowe zapalenie kości, panosteitis) po raz pierwszy została opisana w 1951 roku (pierwsze badania nad enostozą u owczarków niemieckich – rasa, u której występuje/występowała choroba najczęściej). Jest to idiopatyczna choroba kości, która dotyka najczęściej młode psy w okresie wzrostu ras dużych i olbrzymich. Zdarza się też u mniejszych ras oraz u psów dorosłych. Choroba ta pojawia się również u innych gatunków zwierząt.

Jest to choroba często pojawiająca się cyklicznie i w każdym przypadku jej pojawienia się (epizod choroby) następuje degeneracja kości; radiologicznie widać zmniejszenie gęstości rdzenia. Choroby tej nie należy mylić z dysplazją. Objawia się nagłą kulawizną niezwiązaną z żadnym urazem mechanicznym. Często jest to kulawizna „wędrująca” (nie dotyczy stale tej samej łapy). Najczęściej dotyka trzonu kości i nasad, rzadziej okolicy stawów. Występuje w kości łokciowej oraz innych kościach długich, np. ramiennej, udowej, piszczelowej i promieniowej.

Etiologia tej choroby nie jest znana. Najczęściej postuluje się, że powstanie choroby może w jakimś stopniu wynikać z predyspozycji genetycznych (jeśli rodzice psa mieli zapalenie kości to predyspozycje ich dzieci do wystąpienia tej choroby mogą być większe) oraz czynników środowiskowych (nadmierna lub nieodpowiednia dieta, nadmiar suplementacji głównie wapniem i fosforem, nadmierna nieodpowiednia dla psa danej rasy ruchliwość, w tym przeciążena). Pierwotnie podawano, że przyczyną choroby mogła być nadmierna ilość białka w diecie i nadmierna ilość podawanego pożywienia lub niewłaściwie zbilansowana dieta (wapń, fosfor, magnez). Kolejne lata badań nie potwierdziły tych teorii: choroba występowała u psów, u których morfologia krwi wskazywała na parametry białka i składników odżywczych w normalnych granicach norm (w tym poziom fosfatazy alkalicznej, stężenia wapnia i fosforu w surowicy). Ponadto większość badań przesiewowych wykazywała negatywne wyniki badania na pasożyty, co zdaje się wykluczyć i to podłoże choroby.

Ponieważ wiele chorób ma podobne objawy (między innymi osteodystrofia przerostowa, dysplazja, zapalenie szpiku, zapalenie kaletki) jednoznaczne postawienie diagnozy jest trudne i często chybione. Dlatego w przypadku kłopotów z ruchem (np. kulawizna) właściciel psa powinien skonsultować konkretny przypadek z lekarzem ortopedą, który między innymi na podstawie odpowiedniego wywiadu, badania klinicznego ruchomości i bólu stawu/stawów, obserwacji psa w ruchu i w siadzie oraz prześwietlenia może postawić diagnozę różnicową i wdrożyć odpowiednie leczenie. Leczenie polega na podawaniu leków przeciwzapalnych i/lub wykonywania zastrzyków. W okresie silnego bólu trzeba ograniczyć psu ruch.

Zazwyczaj choroba mija w okresie, kiedy pies osiąga wiek 1-2 lat. Czasami jednak mogą pojawiać się nawroty choroby u dorosłych psów, zdarzają się przypadki, kiedy objawy pojawiają się po raz pierwszy u dorosłych psów.

Osteochondroza (OCD)

Schorzenie dotyczy psów młodych, szybko rosnących - głównymi przedstawicielami są labradory i goldeny, owczarki niemieckie, owczarki podhalańskie, szwajcarskie psy pasterskie, berneńskie psy pasterskie, mastify, rottweilery. Objawy kliniczne pojawiają się w wieku 5-7 miesięcy. Mogą też pojawić się później. Choroba może lokalizować się w stawie ramiennym, łokciowym, kolanowym i skokowym.

Przyczyna pierwotna nie jest znana, ale uważa się, że czynnikami wpływającymi na wystąpienie osteochondrozy mogą być czynniki genetyczne, żywieniowe, urazowe, niedokrwienne i hormonalne. W czasie choroby dochodzi do zaburzeń kostnienia na podłożu chrzęstnym, w efekcie których stwierdza się zgrubienie chrząstki w zajętym stawie, jej pęknięcia i oddzielenie z towarzyszącym zapaleniem stawu. Oddzielony fragment chrząstki może swobodnie przemieszczać się w obrębie stawu dając obraz ciała wolnego w stawie tzw. "mysz stawowa", lub być częściowo przytwierdzony do miejsca zajętego procesem chorobowym. Objawy kliniczne to kulawizna występująca i nasilająca się po wysiłku, zwiększenie ilości mazi w stawie. Na obrazie RTG widać powiększenie obrysu tego stawu a w badaniu klinicznym zwraca uwagę tkliwość/bolesność stawu. Kulawizna obserwowana przez właściciela może mieć charakter ostry lub przewlekły. Częstym spostrzeżeniem jest pewna sztywność chodu po odpoczynku. Uważa się, że osteochnondroza może prowadzić do zmian charakterystycznych dla dysplazji stawu łokciowego takich jak izolacja wyrostka łokciowego dodatkowego lub/oraz izolacja wyrostka dziobiastego.
Badaniem rozstrzygającym jest radiogram, na którym widoczne są ubytki w rzucie cienia kości zajętej procesem chorobowym.

W sytuacji, kiedy klinicznie pies nie wykazuje żadnych objawów chorobowych, a w przypadkowo wykonanym zdjęciu takowe się stwierdza - najczęściej pozostawia się psa bez leczenia. W przebiegu ostrego procesu, ze słabo zaznaczonymi objawami radiologicznymi skuteczne bywa postępowanie zachowawcze, polegające na ograniczeniu ruchu, unikaniu śliskich powierzchni, gwałtownych ruchów takich jak na przykład skakanie. Najczęściej podaje się leki przeciwzapalne, a z suplementów dodaje się czarci pazur. W momencie osiągnięcia zadowalającej poprawy należy zacząć stopniowe wdrażanie psa do ruchu.

W większości jednak przypadków konieczne jest operacyjne usunięcie zmian. Odwlekanie decyzji o operacyjnej rewizji stawu może skutkować pojawieniem się dodatkowych uszkodzeń w stawie leżących dokładnie naprzeciwko zmian pierwotnych. W literaturze anglosaskiej uszkodzenia te zwane są " kissing lesions". Pojawienie się tych zmian zmienia rokowania wyniku leczenia operacyjnego z pomyślnego na ostrożne. Jeśli właściciel decyduje się na leczenie operacyjne, powinno być ono wykonane tak szybko jak to możliwe, aby zminimalizować postęp choroby zwyrodnieniowej stawu.

Rak

To choroba, która stanowi wielkie wyzwanie genetyczne dla hodowców i jeszcze większe wyzwanie dla właścicieli berneńczyków. Nie jest to choroba, która dotyka jedynie rasę berneński pies pasterski, choć wiele źródeł podaje, że ta rasa należy do grupy ryzyka (występowanie u berneńskich psów pasterskich jest relatywnie wysokie, nawet do 25% przyczyn śmierci w rasie). Uważa się, że niektóre formy raka mają podłoże genetyczne i wykazano dziedziczenie histiocytozy (najbardziej rozpowszechniony i najgorszy rodzaj nowotworu w tej rasie), jednak pochodzenie i patogeneza tej odmiany raka nie są jeszcze naukowo w pełni wyjaśnione i są cały czas obiektem badań naukowych. Również i w Polsce właściciele bernenczyków mogą dołączyć do grupy badawczej lub przystąpić do programu (ósrodki naukowe w USA - informacje na bmdc/berner garde, ośrodek naukowy we Francji).

Histiocytoza jest rzadko agresywną postacią raka, ale wiąże się z dużą śmiertelnością zarówno u ludzi jak i u psów. Chociaż ta postać raka jest relatywnie rzadko diagnozowana w całej populacji psów, to jednak w rasie berneński pies pasterki występuje szczególnie silna skłonność  (podatność) na jej występowanie. Szacuje się, że berneńczyki są wielokrotnie bardziej narażone na rozwój histiocytozy niż inne rasy psów, a ryzyko śmierci w wyniku tej choroby rośnie aż 17-krotnie. Początkowo sądzono, że dziedziczna skłonność berneńskich psów pasterskich do tej choroby jest wynikiem działania wielu genów, ale całkiem niedawno powiązano wystąpienie histiocytozy z mutacją genu CDKN2A/B. Dodatkowo istneiej wiele czynników, które wpływają na wystąpienie tej choroby, w tym czynniki środowiskowe i stosowane leki. Według wielu publikacji naukowych oraz na podstawie badań i obserwacji publikowanych przez naukowych wskazuje się (2014 r.), że histiocytoza jest przyczyną przedwczesnej śmierci psów tej rasy niemal w 1/4 (pozostałe czynniki chorobowe to inne formy raka około 50%, mielopatia zwyrodnieniowa i choroby nerek po 2%, skręt żołądka około 5%, a pozostałe choroby około 10%). To pokazuje, że priorytetem wydaje się być właśnie walka z rakiem, a w szczególności z histiocytozą. 

Jest już dostępny dla hodowców pre-test genetyczny (Pre-test SH Antagene), który pomaga wskazać szacowane statystycznie prawdopodobieństwo wystąpienia histiocytozy ze względów genetycznych. Ten pre-test, podobnie jak wiele innych testów genetycznych, jest narzędziem, które może być wykorzystywane w programie hodowli w celu ograniczenia występowania tej choroby na tle dziedzicznym poprzez kojarzenie w odpowiedni sposób osobników z określonym wynikiem testu. W mojej hodowli przy planowaniu miotów skupiam się przede wszystkim na aspektach związanych z rakiem, dlatego wszystkie moje psy są poddawane testom genetycznym pre-test HS - po to, by kierując się zaleceniami badaczy i naukowców, dobierać rodziców miotów w taki sposób, by nie łączyć osobników z określoną mutacją genową. Dodatkowo przykładam ogromną wagę do naturalnego żywienia głęboko wierząc, że żywienie pokarmami najbardziej naturalnymi w sposób odpowiednio zbilansowany, wolnymi od składników przetworzonych, w połączeniu z brakiem mutacji genetycznej wskazującej na HS, może przyczynić się do zmniejszenia wystąpienia histiocytozy u moich szczeniąt. Więcej na ten temat na stronie: www.antagene.com; www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5084741/#jvim13964-bib-0033;  www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17987966;  www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/3946051; www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19531730

Osteodystrofia (HOD)

Osteodystrofia przerostowa (HOD, inna nazwa to gnilec) to choroba kości najczęściej dotykająca psy raz dużych i olbrzymich, zdarza się jednak też u psów ras mniejszych. Statystycznie u berneńskich psów pasterskich jest to choroba rzadko występująca.

Pojawia się najczęściej do ukończenia pierwszego roku życia psa i podobnie jak młodzieńcze zapalenie kości objawia się kulawizną. W tej chorobie mogą wystąpić też objawy towarzyszące: gorączka, wymioty, biegunka, utrata apetytu, a nawet spadek masy ciała wskutek ograniczenia pobierania pokarmu. Jest to choroba przynasad kości psów rosnących, częściej dotyka samców rasy wyżeł weimarski. W chorobie tej ból często pojawia się nie tylko w okolicach łap, ale też w innych częściach ciała, np. ból żuchwy. Podczas chodzenia pies może wyginać grzbiet do góry (koci grzbiet), może tez przestać samodzielnie wstawać, a nawet wykazywać niechęć do ruchu.

Podobnie jak w przypadku enostozy przyczyna tej choroby nie jest znana. W literaturze możemy spotkać opinie, że predestynują do jej wystąpienia zakażenia bakteryjne i wirusowe i być może czynniki środowiskowe głównie związane z dietą.

Diagnostyka tej choroby jest bardzo trudna. Stosuje się leczenie jak w przypadku młodzieńczego zapalenia kości. Podobnie jak w przypadku enostozy tak i w tym przypadku należy zwrócić szczególną uwagę na prawidłowe żywienie psa: nadmierna ilość pożywienia w diecie oraz nadmierna suplementacja może również przyczyniać się do wystąpienia tych chorób.

Skręt żołądka

Skręt żołądka to stan, na który narażone są przede wszystkim psy z głęboką klatka piersiową. Berneńczyki nie występują w grupie pięciu ras najwyższego ryzyka wystąpienia skrętu, jednak ta dolegliwość jest dość częsta również i w tej rasie i każdy właściciel berneńczyka powinien mieć świadomość jej istnienia.

Nie jest znana przyczyna jej wystąpienia i najczęściej wskazuje się w literaturze teorie związane z zmianami środowiskowymi i predyspozycjami genetycznymi. W opracowaniu na temat dylatacji żołądka u psów Institute of Canine Biology czytamy, że wyliczona na podstawie danych systemu ewidencji szpitali weterynaryjnych, ogólna częstość występowania tych jednostek chorobowych w USA wzrosła drastycznie w okresie od 1964 roku do 1994 (od 0,036% do 0,57% wszystkich psów przyjętych). Późniejsze statystyki nie wskazują na zmniejszanie się częstości występowania skrętu. Wielu autorów uważa, że główna przyczyna może tkwić w czynnikach dietetycznych, przede wszystkim w żywności wysoko-przetworzonej i śmieciowego pożywienia. Drastyczny wzrost występowania skrętu przypada właśnie na czas rozkwitu i gwałtownego wzrostu powszechnego stosowania karm przemysłowych w żywieniu psów w USA. Jest to jedna z przyczyn, dla której gorąco zachęcam nabywców moich szczeniąt do żywienia psów pokarmami nieprzetworzonymi odpowiednimi dla gatunku psa zamiast stosowania karm przemysłowych lub żywienia odpadkami ze stołu lub jedzeniem gotowanym.

© 2012 Domowa hodowla psów berneński pies pasterski. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Projekt & cms: www.zstudio.pl